समांतर...!
अखेर मौन असह्य झाल्यावर तो पुन्हा कुजबूजला.
"सांगा ना!"
आता त्याला काय उत्तर द्यावे, हेच तिला सुचेना. आपल्याकडून त्याला काहीतरी उत्तर हवंय आणि त्याला त्याच्या प्रश्नाचे उत्तर मिळाल्याशिवाय त्याच्या मनाचे समाधान काही होणार नाही. हेही तिला ठाऊक होते. एवढा मोठा झाला असला तरी मनाने तो तेवढाच लहान आहे. म्हणून तर तो हट्टी आहे.
"काय सांगणार? सांगण्यासारखं आता काही उरलंय का?"
"असं का म्हणता? मी काही चुकीचे बोललो का? तसं असेल तर आय एक्स्ट्रीमली स्वारी! पण मला विचाराल; तर मी काही चुकीचं बोलतोय, असं किमान मला तरी वाटत नाही."
"तुम्ही चुकीचे आहात, असं कुठं म्हणाले मी. पण तरीही तुम्ही भलताच हट्ट करताय, असं मात्र मला मनापासून वाटतंय. सोडून द्या तो हट्ट! आणि तसेही तुम्ही माझ्यापेक्षा लहानच आहात. बालहट्ट समजू शकते मी. आणि हो! आता तुम्ही माझं नाही ऐकलं; तर तुमचा कान पकडणं मला जड जाणार नाही. कळलं का?"
बळेच हसत तिने वातावरणातला ताण थोडा कमी करायचा प्रयत्न केला.
"हो ठीक आहे. मला मान्य आहे. तेवढा अधिकार तर तुम्हाला नक्कीच आहे. पण फक्त एवढ्यापुरतेच कान पकडून विषय संपणार आहे का? मी 'असाच' आहे, हे तुम्हालाही चांगले माहितीय. म्हणून तर आयुष्यभर तो अधिकार तुमच्याकडेच राहावा, हीच माझी इच्छा आहे."
"काय हा भलताच वेडेपणा! आता मी काय सांगतेय ते ऐकून घ्या. परवा आलेलं स्थळ चांगलंय. ती मुलगी मलाही आवडलीय. तुमची दोघांची जोडी छान शोभून दिसेल. तसाही आईंना मी शब्द दिलाय. तुम्हाला समजावून सांगून आणि नाही ऐकलं; तर तुमचा कान पकडून का होईना; पण तुमचा होकार मिळवायची जबाबदारी माझ्यावरच आहे. अर्थात त्यात माझाही स्वार्थ आहेच म्हणा! तुम्ही लग्नाला तयार झालात तर कुरवली म्हणून मनपसंत साडी मिळेल मलाही."
आतापर्यंत टिकवून ठेवलेला त्याचा संयम आता मात्र ढासळत चालला होता. अरे! काय तडफड होतेय माझ्या जिवाची आणि हिला गंमत सुचतेय म्हणजे काय!
"मी आवडत नाही का तुम्हाला? तसं असेल तर स्पष्ट सांगा. तुमचा नकार असला तरी मला चालेल. पण त्याचे कारणही मला कळावे, एवढी साधी अपेक्षाही मी ठेवू शकत नाही का?"
"आता कसे समजावून सांगू तुम्हाला? मला तर काहीच समजेनासे झालेय."
"नाही ना जमत. मग द्या सोडून. मी तुम्हाला अगदी मनापासून सांगतो. तुम्ही हवी ती शपथ घ्यायला सांगा मला. एक अक्षरही खोटे बोलत नाही. जेंव्हा तुम्हाला पहिल्यांदा पाहिलं ना; तेंव्हाच... अगदी तेंव्हाच मी तुमच्या प्रेमात पडलो होतो. गेली दोन वर्षे जसजसे आपण जवळ आलो ना! तसतसा मी तुमच्यामध्ये गुंतत गेलो. तुमच्याशिवाय मी आता दुसरा कुठला विचारही करू शकत नाही. प्लिज! समजून घ्या मला." तो काहीसा स्वप्नात हरवल्याप्रमाणे बोलत होता.
* * * * *
कुणा एकावाचून आपले आयुष्य अपूर्ण राहावे, तर कुणामुळे ते पूर्ण व्हावे, हे शेवटी ज्याचे त्याचे प्राक्तनच ठरवत असते.
साधारणपणे मार्चएंड झाला तरी पंधरा एप्रिलपर्यंत अॉफिसमध्ये कामाचा ढिगारा लागलेला असतो. कितीही मान मोडून काम करा. मान वर करायलाही फुरसत नसते. गेल्या चार दिवसांत कामातून फुरसत मिळालेली होती. आता काही दिवस निवांत वेळ काढायला मिळणार होता. या महिनाखेरीस दोनचार दिवस मित्रांसोबत कुठेतरी कोकणात काढायचे प्लॅनिंग होते. राहत असलेल्या ठिकाणापासून अॉफिस फारसे दूर नव्हते. वीसेक मिनिटे चालावे लागणार होते. आज काही घाईही नव्हती. त्यामुळे चौकातल्या ओळखीच्या गॅरेजवाल्याकडे बाईक सर्व्हिसिंगला देऊन चालतच अॉफिसला निघालो. दररोजच ज्या रस्त्याने जातो, तो रस्ता आज नव्यानेच पाहत होतो. रस्त्याच्या बाजूने असलेले गुलमोहर फुललेले होते. लालबुंद फुलांच्या गेंदानी झाडे तर भरून गेलेली होतीच. पण गळून गेलेल्या पाकळ्यांनी रस्ताही लाल झाला होता. आज रस्त्यावर वाहतूकही तुरळक होती. शाळेला निघालेली काही मुले आणि पायी जाणारा एखाददुसरा सोडला तर फुटपाथ मोकळाच होता. रस्त्याच्या कडेला खेळणार्या कुत्र्याच्या पिलांना पाहून थोडावेळ थांबावेसे वाटले. मस्त दिलीपकुमारप्रमाणे सुहाना सफर और ये मौसम हसीन... असं काहीतरी गुणगुणावसं वाटत होतं. रोजच्या धावपळीत आपण किती मोठ्या सुखाला मुकतो, याची आज प्रकर्षाने जाणीव होत होती.
एक कॉर्नर पास केला आणि पुढे काही अंतरावर चाललेल्या एका व्यक्तीने लक्ष वेधले. लक्ष वेधावं असं काय बरं होतं? इतर चारचौघांसारखीच तर आकृती होती. त्यातही पाठमोरी. माणसासारखा माणूस. त्यात काय विशेष? पण लक्ष वेधलं जावं असं काहीतरी नक्कीच होतं. मी चालण्याचा थोडा वेग वाढवून दोघांमधले अंतर कमी केले. मग पुरेसे अंतर ठेवून चालणाऱ्या पाठमोर्या आकृतीकडे पाहत चालत राहिलो. साधारणपणे पिवळसर म्हणता येईल असा सलवार कमीज. साडेपाच फुटापर्यंत तरी उंची असावी. त्या उंचीला साजेसे शरीर. पण माझे लक्ष आवर्जून खेचून घेतले होते ते केसांनी. पाठीवरून अगदी कमरेच्याही खाली येणारी लांबलचक वेणी नागिणीप्रमाणे दिसत होती. त्यात ती व्यक्ती एवढी शांतपणे चालत होती की, त्या चालण्यातही एक डौल होता. गजगामिनी...! बस् दुसरा शब्दच नाही. एखादा सुंदर चेहरा पाहून या वयात वेड लागणे म्हणजे चलता है! पण ज्या व्यक्तीचा चेहरा काळा आहे कि गोरा, तेही माहीत नाही, तरीही त्या व्यक्तीने लक्ष वेधून घेणे म्हणजे कौतुकच. एखाद्या सुंदर सुगंधी फुलाजवळ भुंग्याने गुणगुणत राहावे, तसे मन तिथेच रुंजी घालू लागले.
अॉफिसचा शेवटचा कॉर्नर ओलांडूनही मी पुढे पुढेच चालत राहिलो. शेवटी चौकात सिग्नलला तिने रस्ता क्रॉस केला आणि मग मोठ्या नाइलाजाने मी परत फिरलो. मन अतृप्त राहिले. फक्त एकदाच तिचा चेहरा पाहायला मिळाला पाहिजे होता. दिवसभर अॉफिसच्या कामातूनही ते लांब केस काही केल्या मनातून जायला तयार नव्हते. तरी चौधरी म्हणाला ही, 'क्यों भई, बडे खोये खोये से लगते हो!'
'चौधरी, कभी किसी चलते हुए हाथी या शेर को पिछे से देखा है? बस् और एक बार देखने की तमन्ना है!' सायंकाळी घरी परत जाताना ती व्यक्ती परत दिसावी, या वेड्या आशेने अॉफिस सुटताच मी ओढीने निघालो. अॉफिसमधला अप्पा भोसले मला गाडीवरून घरी सोडतो म्हणाला. पण त्यालाही काहीतरी कारण सांगून मी सटकलो. सायंकाळी वर्दळ असूनही घरी पोहचेपर्यंत माझी नजर फक्त तिचाच शोध घेत होती. कितीतरी वेळा मी थांबून मागे वळूनही पाहिले. नाहीतर आपण उगीचच पुढे शोध घेत राहायचो आणि ते परब्रह्म आपल्या पाठीशी असायचे. तुम्हाला थोडे हसू येईल. कदाचित तुम्ही मला पागलही म्हणाल. पण एक दिवस नाही दोन दिवस नाही, पुढचा पूर्ण आठवडा मी अॉफिसला पायी चालतच येत जात राहिलो. पहिले दोन दिवस इच्छापूर्ती झाली नाही. पण तिसरा दिवस मात्र भाग्याचा ठरला. मग मात्र हे नित्याचेच झाले. साधारण दोनेक दिवसाच्या फरकाने पुन्हा दर्शन झाले. एवढे तर नक्की झाले की, ही गाडी डेली अपडाऊन करते.
आठवडाभरानंतर मात्र पुन्हा बाईकने येणेजाणे सुरू झाले. पण आताशी तो एक छंदच झाला होता. जिथे गाडी ओव्हरटेक व्हायची, तिथे स्पीडाब्रेकर नसतानाही वेग हळूवार व्हायचा. तरीही काळजात धक्का बसायचाच.
"वो किसी रेल सी गुजरती है...
मैं किसी पुल सा थरथराता हूँ...!!!"
नेहमीच्या पाहण्यातील असतील तर वाटेवरचे मैलाचे दगडही ओळखीचे होतात. इथे तर आम्ही हाडामांसाची जिवंत माणसं होतो. नुसते डोळे बंद केले; तरी ती जशीच्या तशी नजरेसमोर उभी राहायची. तिचे ते शांत संयत एकेक पाऊल टाकत चालणे आणि विशेषतः तिच्या लांब केसांनी मला मोहिनी घातली होती. तरीही तिचा चेहरा पाहण्याची मला विशेष उत्सुकता होती. एवढ्या आकर्षक व्यक्तिमत्वाची स्वामिनी दिसायला कशी असेल बरे? खरं म्हणजे अशा खेळात बर्याच वेळा भ्रमनिरास होण्याचीच शक्यता जास्त असते. परमेश्वर सगळ्यांना परिपूर्ण बनवत नाही. सुगंधी फुलांना रंग द्यायला विसरतो; तर सगळीच रंगीबेरंगी फुले सुगंधी कशी असतील? पण हा योगच काही और होता. ती खूप म्हणजे खूपच सुंदर होती... पाहणाराच्या काळजाचे पाणी पाणी होईल... असली अतिशयोक्ती नाही करणार. पण ती खरंच सुंदर होती. शेवटी सौंदर्य पाहणाऱ्या दृष्टीवर अवलंबून असते. प्रत्येकाच्या सौंदर्याच्या परिकल्पना भिन्न असतात. पण सर्वसाधारणपणे सरळ लांब नाक... किंचित उभट चेहरा... छान टपोरे डोळे... पुरेपूर उंची... तेवढेच सुडौल शरीर... अगदी अल्लड यौवना नसली तरी गद्धेपंचवीसमधले वय... अजून काय हवे?अगदी फार नसली तरीही कुणीही आवर्जून वळून पाहावे, इतकी सुंदर तर ती नक्कीच होती. मुळात तिच्या सौंदर्याने घायाळ होणारा मी नव्हतो. या बाह्यरेषेच्या पलीकडे मला भूरळ पाडणारे असे काहीतरी नक्कीच होते. चेहऱ्यावर कमालीचे शांत सोज्वळ भाव... आणि कुठेतरी जगाच्या या सगळ्या धावपळीपासून जाणवणारा तटस्थपणा सहज दिसून यायचा. ही सहजासहजी आलेली परिपक्वता नव्हती.
प्रत्येकवेळी माझ्या मनातील भावना अधिकच गडद होत चालल्या होत्या. बर्याचदा येताजाता दिसल्यामुळे नजरा आता ओळखीच्या झाल्या होत्या. पण बोलणे तर दूरच साधे ओळखीचे स्माईल करण्याचेही धाडस मला होत नव्हते. ती नक्की काय करते हे तर माहीत नव्हते. कॉलेज करत असेल का? शक्यता कमीच. का कुठे एखादा जॉब करत असेल? तिथेच तर घोडे पेंड खात होते. एवढे तर नक्की होते की, ती राहायला माझ्याच परिसरात कुठेतरी होती... आणि तिचे दररोजचे जाण्यायेण्याचे ठिकाणही माझ्या अॉफिसपासून पुढे कुठेतरी होते. अर्थात तेही फार दूर नसावे. कारण दरवेळी ती चालत जातानाच दिसे. माझे फक्त तर्क चालले होते. अर्थात प्रत्यक्ष घडणाऱ्या गोष्टींपेक्षा मनाचा वेग भलताच असतो. मी मनातून कितीही कल्पना केल्या तरी तिच्याभोवती एक अदृश्य असे वर्तुळ होते. ते छेदणे माझ्यासाठी अवघड होते. त्यामुळे स्वतःला काळाच्या हाती सोपवून मी चाललो होतो. आणि काही करायचं म्हटलं तरी करणार काय? माझ्या एवढ्याशा गफलतीने हे स्वप्न काचेसारखे खळकन फुटून गेले असते. मला तेच नको होते.
एकदा काही कामामुळे मला पोस्ट अॉफिसमध्ये जावे लागले. पाहिले तर तिथे ही भलीमोठी रांग. असं उगीचच ताटकळताना ती पुढे गर्दीत कुठेतरी आसपास असायला हवी होती. तेवढा वेळ सुसह्य झाला असता. माझे मनाचे खेळ सुरू झाले. ते तर नेहमीचेच झाले होते. अगर तू होती... तो ऐसा होता... तू होती तो वैसा होता... युँ जिंदगी गुजरती तेरे दिदार में... युँ तनहा ना रहते भरे बाज़ार में... अशाच स्वप्नरंजनात साधारण दहा मिनिटांनी मी काऊंटरजवळ पोहचलो.
"येस!"
त्या छोट्याशा खिडकीतून आत वाकून पाहिले... आणि काय काम आहे, तेच आठवेना. म्हणजे मी पाहतच राहिलो. मग थोडा गडबडलो. शेवटी काही न सुचून बाजूला झालो. पाठीमागे उभ्या असलेल्या काकांना नंबर दिला. त्यांचे झाल्यावर मग मी माझ्या हातातील लिफाफा पुढे केला.
"रजिस्टर ए.डी."
एवढे म्हणतानाही मला माझ्या आवाजात कंप जाणवला. चक्क आतमध्ये ती बसलेली होती. तिथून बाहेर पडलो तरी माझ्या हृदयाची वाढलेली धडधड मलाच ऐकू येत होती. तिने मला पाहिले असेल का? पाहिले तरी ओळखले असेल का? ओळखले असेल तर आजची माझी गडबड पाहून काय विचार केला असेल तिने? मला तिच्याविषयी आकर्षण वाटत असले तरी ते माझ्या मनातल्या मनात. तिला माझ्याबद्दल माहीत असायलाच हवे, असे थोडीच आहे. मी स्वतःची समजूत घालत राहिलो. कुछ भी हो! मंझिल का पता तो चल गया था!
पावसाळा सुरू झाल्यावर तर बाईकला बर्यापैकी विश्रांती दिलेली होती. कधीतरी जोराचा पाऊस यावा आणि आडोशाला नेमके आम्ही दोघेच असावे, अशा कल्पना करून झाल्या होत्या. कधीतरी तिने छत्री आणलेली नसावी... किंवा आपणच छत्री असूनही ती लपवून ठेवावी. असल्या सिनेमात शोभतील अशा रोमँटिक कल्पनाही मनात येत राहिल्या. पण पूर्ण पावसाळा उलटून गेला तरी ती वेळ काही साधली नाही. उलट पाऊस... रेनकोट... छत्री यामुळे दर्शन कमी झाले होते. आता पुढील मोहीम होती घर शोधण्याची. संध्याकाळी अॉफिसवरून आल्यानंतर फ्रेश होऊन बाहेर पडायचे. उगीचच इकडे तिकडे भटकत राहायचे. पण अमूक एका ठिकाणी ती सापडेल याची खात्री नव्हती. समजा मी तिच्या घरापुढे जाऊन जरी उभा राहिलो. त्यावेळी ती नेमकी बाहेर दिसली तर ठीक. अन्यथा ती येथेच राहत असेल हे कळण्याची सूतरामही शक्यता नव्हती. कदाचित तिथून कितीतरी वेळा गेलोही असेन. पण उगीचच ती कुठेतरी अचानक दिसेल असेच वाटत राहायचे. दिवस उलटत होते. पण आमची गाडी तिथेच अडून बसली होती. तसा काही एकमेकांना बोलण्याचा किंवा ओळख होण्याचा प्रसंग येत नव्हता. पोस्टातही महिन्याला एखादा हेलपाटा होत होता. तिने मात्र चेहऱ्यावर कधीच ओळख दाखवली नव्हती. उलट ती एवढी शांतपणे बोलायची की, त्यातही करारीपणा जाणवायचा. आमची विकेट तिथेच उडालेली. फक्त प्रगती एवढीच झालेली. पायी असेल त्या दिवशी अॉफिस सुटले की, पटकन पुढच्या चौकापर्यंत जायचे. तिथेच काहीतरी कारण काढून रेंगाळायचे. ती आली की, तिला थोडे पुढे जाऊ द्यायचे. मग आरामात तिचा पाठलाग सुरू व्हायचा.
अशाच एका सांजवेळी...
मी थोडासा निवांतच होतो.
सगळं काही आलबेल चाललेलं होतं. कदाचित यामुळेच मी काहीसा बेसावध होतो. अॉफिसमधल्या अप्पा भोसलेने त्याच्या घरी जेवायला बोलावले होते. सिंगल असल्याचा हा फायदा असतो. गाडी बाहेर काढायचा कंटाळा आलेला... त्यात अप्पा घराच्या थोडे पुढे जवळच राहायला होता. म्हणून मग पायीच निघालो. अप्पाच्या घराजवळ पोहचलो असेन नसेन... मस्त असा रातराणीचा सुगंध आला... श्वासात घेता येईल तेवढा सुगंध भरून घेत नकळत मान शेजारच्या कंपाऊंडकडे वळली. भिंतीच्या पलीकडे अंगणात चोरटी नजर गेली खरी... पण नजरबंदीचा खेळ व्हावा, तशी ती नजर तिथंच खिळून राहिली. नुसती नजरच नाही, वाटही पावलात अडखळली.
तुळशीपुढे दिवा लावत होती ती. काळोखाच्या पार्श्वभूमीवर चेहऱ्यावर पसरलेला हातातल्या दिव्याचा प्रकाश... डोईवर घेतलेला पदर... चेहऱ्यावर शांत भाव. अगदी चित्रकाराने चित्र काढावे, असा तो क्षण फ्रेममध्ये आला होता. एवढं सगळं सुंदर असतानाही नजरेला काहीतरी खटकत होते. पण काय? ते तेवढ्या क्षणार्धात समजलेही नाही. माझी चाहूल तिला लागली असावी. तिने क्षणभरच नजर उचलून पाहिले. नजरानजर होताच मी काहीसा गडबडलो. तिथून पुढे चालू लागलो. तो दोष त्या वेळेचा होता... पाहणाऱ्या नजरेचा होता... कि नजर खिळवून ठेवणार्या त्या चेहऱ्याचा होता? सांगणं कठीण आहे. एवढ्या दिवसाच्या तपश्चर्येचे फळ मिळाले होते. सापडली तीही अप्पाच्या कॉलनीत. पहिल्या दिवशी पाहिले तेंव्हा हाच अप्पा भोसले गाडीवरून सोडतो म्हणाला होता. आलो असतो... तर अप्पाच्या घरचा चहाही मिळाला असता आणि गेले काही महिने असेच कोरडे गेले नसते. चलो देर से सही लेकिन दुरुस्त आए थे...
* * * * * * *
जेवायला तो माझ्याकडे आला तेंव्हा स्वारी एका वेगळ्या धुंदीतच होती. आजच्यासाठी मी सगळी तयारी करून ठेवली होती. पण त्याला या बाहेरच्या नशेची गरजच नव्हती. काही खास कारण दिसत होते. मी त्याला छेडलेही. मला म्हणाला, "आपण वर टेरेसवर बसू या का हवेला?"
ते ठीकही होते. जेवण तयार व्हायला तसा वेळच होता. आम्ही मस्त चांदण्यात मैफिल जमवली. दुसरा पेग भरला; तसा त्याने खुलासा केला.
"अप्पाराव, मला वाटतंय, मी प्रेमात पडलोय राव... येस! आय यम इन लव. क्यों आजकल निंद कम ख्वॉब जादा है... लगता है खुदा का कुछ नेक इरादा है... गेले काही महिने जिचा सावलीसारखा पाठलाग करतोय, चक्क! ती सापडावी आणि तीही तुमच्याच उशाला. कुछ ना कुछ तो चक्कर चला दो...!"
त्याने त्याची सगळी कहाणी सांगितल्यावर मी कपाळालाच हात लावला. अरे! दुसरी एखादी गोष्ट असती; तर बात निराळी होती. इकडची दुनिया तिकडे केली असती. पण... इथे तर सगळा लोच्या होऊन बसला होता. आता याची समजूत कशी काढायची, हाच प्रश्न होता. झटक्यात एक पेग टॉप टू बॉटम मारला. चिमूटभर चकणा तोंडात टाकत त्याला म्हणालो,
"भूल जाओ यार उसे... भलतीच स्वप्न पाहू नकोस. ये नही हो सकता..."
"का? का नाही होऊ शकत? काय प्रॉब्लेम आहे?"
"प्रॉब्लेम? अरे सगळीच प्रॉब्लेमची समस्या आहे."
आता त्याला काय सांगू? ती मूळची साऊथ इंडियन आहे म्हणून सांगू? का तिचे लग्न झालेले आहे म्हणून सांगू? तेही इंटरकास्ट आहे म्हणून सांगू? का हे सांगू की ती एका छोट्या मुलीची आई आहे? काय सांगू? कसं सांगू मी याला... की तिच्या दुर्दैवाने तिने काय सोसलंय? त्याला हेही सांगू का की ती विधवा आहे? तू ज्या गोष्टी मिळवण्यासाठी स्वप्न पाहतोस ती गोष्ट कधीच घडू शकत नाही, हे कसे सांगू? त्याला एवढा मोठा धक्का देणे शक्य नव्हते. त्यामुळे थोडी कळ काढणे आवश्यक होते.
"चला तुमचे विमान आकाशात जायच्या आत आपण जेवून घेऊ. वैसे तुम्हारे दर्दे दिल का मरहम हम जरूर ढुँढेंगे..."
तो दिवस तर मी टाळला. त्यानंतर तो वारंवार माझ्याकडे येत राहिला. जसजसे दिवस उलटत चालले होते, तसतसा तो तिच्या विचारात अधिकाधिक गुरफटत चालला होता. त्याचे माझ्याकडे येणेजाणे तिच्यापासून लपून राहिले नव्हते. तसे तिचेही आमच्याकडे येणे जाणे असायचे. आम्ही तर निमित्तमात्र होतो. तिलाही आता त्याच्या अस्तित्वाची जाणीव झालेली होती. नजरेला नजरेची ओळख झालेली होती. पण तिने आपल्याभोवती एक अदृश्य अशी लक्ष्मणरेषा ओढलेली होती. त्यामुळे त्यांची ही कहाणी यापुढे जाऊ शकत नव्हती. आम्ही उभयतांनी वेळकाळ पाहत पाहत तिच्याविषयी सगळे त्याच्या कानावर घालण्याचा प्रयत्न केला होता. आम्हांला वाटले होते, तिच्या भूतकाळाबद्दल कळल्यावर तो बदलेल. पण झाले उलटेच. तो तिच्यापासून दुरावण्याऐवजी तिच्याकडे अधिकच ओढला गेला होता. खरं म्हणजे त्याने तिच्यात एवढे गुंतू नये, असेच मला वाटत होते. यातून तो काहीच साध्य करणार नव्हता. तिच्याही आयुष्यात नियतीने काय कमी गोंधळ मांडून ठेवला होता. त्यात अजून भर नको. ते दोघेही अशा ठिकाणी उभे होते. जिथून एका ठिकाणी येणे शक्य नव्हते. रेल्वेच्या रुळाप्रमाणे फक्त समांतर चालू शकतील, पण एक होऊ शकत नाहीत.
एक दिवस आमच्या 'हि'ने वेगळाच मुद्दा मांडला. तिने आपले संपूर्ण आयुष्य असे एकटीने का काढावे? तिला तिचे आयुष्य नव्याने नाही का सुरू करता येणार? हा मुद्दा विचार करण्यासारखा असला; तरी सहज बोलण्याइतपत ही गोष्ट सोपी नव्हती. सर्व गोष्टींची कल्पना येऊनही तो त्याच्या विचारांवर ठाम होता. पण त्याच्या घरचे हे सगळे स्वीकारणार नाहीत. चांगल्या मोठ्या घरचा त्यातही एकुलता एक. त्याच्याकडून घरच्या लोकांच्या फार मोठ्या अपेक्षा असणार. हे सगळे ऐकल्यावर त्यांची काय रिअॅक्शन येईल, याची कल्पनाच न केलेली बरी. पण मुळात हे सगळे याच्या बाजूने झाले. तिचे काय? शेवटी सगळा एकतर्फी मामला होता.
एके दिवशी तो बाईकवरून चालला होता. काहीतरी गडबड झाली. कॉर्नरला गाडी स्लीप झाली. तो पडला. अपेक्षेपेक्षा जास्तच मार लागला. मित्र म्हणून मग मीच जवळच्या दवाखान्यात घेऊन गेलो. त्याला आत घेऊन नर्सने मला बाहेर हाकलले. त्यामुळे आतमध्ये काय चाललंय हे मला दिसत नसले तरी एका गोष्टीने मीच हादरलो. आमच्या मागोमाग तीही तिथे आली होती. माझ्याकडे लक्ष जाताच ती थोडी गडबडली. पण तिथेच माझ्या बाजूला उभी राहिली. तो बाहेर येईपर्यंत तिची चाललेली चलबिचल नजरेतून सुटणारी नव्हती. तिच्या चेहऱ्यावर क्षणाक्षणाला बदलणारे भाव मात्र बरेच काही सांगून जात होते. यापुढे माझी काळजी मिटलेली होती. आता मला काही करण्याची गरज राहिली नाही. ही 'श्टोरी' आता तिच्या वळणाने चालणार होती.
तो बाहेर आला तेंव्हा त्याच्या डोक्याला पट्टी बांधलेली होती. हाताला थोडेसे फ्रॅक्चर असल्यामुळे डॉक्टरांनी हात गळ्यात अडकवलेला होता. जसा तो बाहेर आला, मी काही बोलण्या अगोदरच ती पुढे झेपावली. तिच्या डोळ्यांत काळजी दिसत होती.
"काय झालं?"
मी काही बोलण्यासाठी तोंड उघडण्याअगोदरच तो म्हणाला, "नथिंग! गाडी स्लीप... किरकोळ आहे सगळं."
"हं...बी केअरफूल!"
संध्याकाळी तिला त्याच्या घरी नेऊन सोडण्याची शेवटची जबाबदारी पार पाडून तिने त्याच्यासाठी आणलेले सफरचंद खात आलटून पालटून मी दोघांकडे पाहतच राहिलो.
* * * * * * *
मी त्याच्याकडे एवढी का ओढली जावे, हे माझ्यासाठीच आश्चर्य होते. रस्त्याने जातायेता तो दिसायचा... तो आवर्जून माझी वाट पाहतो... नकळत मला सोबत करतो, हे मला जाणवले होते. पण मी जाणीवपूर्वक त्याकडे दुर्लक्ष केले होते. तो पोस्टात आला, तेंव्हा तर मुद्दाम निमित्त काढूनच आलाय, याची खात्रीच झाली होती. पण तो समोर आल्यावर मला पाहून इतका गडबडला की, माझे तिथे असणे त्याला अनपेक्षित होते. त्याची ती अवस्था पाहून मलाच हसू आले. त्या दिवशी तर मी तुळशीजवळ दिवा लावत होते. अचानक तो मला दिसला. तो मला शोधत आला असेल, असे वाटत नाही मला. तरीही तो आला होता. पण म्हणून मला त्याच्याबद्दल काहीएक का वाटावे? तो आशाताईंच्या घरी येतो, हे कळल्यावर माझेही त्यांच्याकडे जाणे का वाढावे? त्याच्याबद्दल आकर्षण वाटायला मी काही अल्लड नाही. एका छोट्याशा मुलीची आई आहे मी. मुळात अरविंदच्या अकाली जाण्यामुळे माझ्या आयुष्यात काय कमी उलथापालथ झालीय का? का अरविंदवरचे प्रेम अचानक आटून गेलेय, म्हणून मी अशी याच्याकडे ओढली गेले. मुळात याच्याबद्दल माझ्या मनात एवढा विचारच का यावा? आपण कुठेतरी चुकतोय, हे कळूनही का सावरू शकलो नाही स्वतःला? त्या दिवशी त्याचा अॅक्सिडेंट झाला. चूक आपलीच होती. काही कारण नसताना अचानक मीच रस्त्यावर आडवी आले. त्याने ब्रेक मारला. आपल्याला वाचवण्याच्या नादात तोच पडला. मुळात अपराधी भावनेने त्याला पाहण्यासाठी मागोमाग हॉस्पिटलमध्ये गेले. त्यावेळी किती घाबरून गेले होते. अप्पांना काय वाटले असेल?
पुढे एकमेकांशी ओळख झाली. येणेजाणे वाढले. आपण खरं तर त्याला वेळीच दूर ठेवायला हवे होते. पण खोटं कशाला सांगू. गुंतत गेले मी त्याच्यात. त्याच्याही नकळत मी त्याच्यामध्ये अरविंदला शोधत राहिले. गार्गीला तर किती लळा लागलाय त्याचा. तो तिच्यासोबत खेळतो. तिला फिरायला बाहेर घेऊन जातो. अरविंद असता तर त्याने जे केले असते, ते सगळे हा करतो. कदाचित त्यामुळेच असेल. माझ्यासाठी नाही. गार्गीसाठी तो माझ्या आयुष्यात आला. फक्त गार्गीसाठी? नाही. मी त्याला एवढे जवळ येऊ द्यायला नको होते. त्याला गुंतवून ठेवायला नको होते. पण त्यानेही कधी गैरफायदा घेतला नाही. किती रिस्पेक्टली वागत राहिला. आजपर्यंत अनेक पुरुष पाहिले. अॉफिसमध्येही. बाहेरही. आसपासही. एकटी म्हणून जवळ यायला पाहणारे... सहानुभूतीच्या नावाखाली ओशट स्पर्श करणारे... विनाकारण मवाळ होणारे... डोळ्यांतून त्यांची लालसा टिपकत राहते. पण याने साधा चुकार स्पर्शही कधी केला नाही. अदबीने वागत राहिला. देता येईल तेवढा आनंदच दिला. साध्या साध्या बोलण्यातून मला हसवण्यासाठी धडपडत राहिला. माझ्या पूर्वायुष्याविषयी चुकूनही बोलला नाही. हे असं आहे. त्याच्याविषयी विचार करायला लागले की, त्याच्यात अजून गुंतून जाते. एका स्त्री आणि पुरुषामध्ये निखळ नातं असू शकत नाही का?
आज आपण आपल्याच हाताने स्वतःवर ही वेळ आणलीय. एवढे दिवस... एवढे महिने... अगदी वर्ष उलटून गेले. आता त्याला माझ्याकडून उत्तराची अपेक्षा आहे. त्याला वाटतेय, मी त्याच्यासोबत आयुष्य काढावे. त्याचंही चुकतंय असं नाही. उलट मी विधवा आहे... एका मुलीची आई आहे, हे माहीत असूनही मनाचा मोठेपणा दाखवून तो मला लग्नासाठी विचारतोय. पण मला हे शक्य नाही. कसं समजावून सांगू त्याला? मीच माझ्या स्वार्थापोटी विणलेल्या मोहपाशात स्वतःही अडकले आणि त्यालाही अडकवले. मला कळायला हवं होतं... आपण शेवटपर्यंत त्याला साथ करू शकणार नाही. ही कहाणीही अधुरीच राहणार. आपण आपल्या नाही, निदान त्याच्या तरी मनाचा विचार करायला पाहिजे होता. या सगळ्यात त्याचा काय दोष? आपल्या चुकीची शिक्षा त्याने का भोगावी? त्याला किती यातना होतील? पण आता बस्! यापेक्षा जास्त ताणण्यात अर्थ नाही. हे सगळं कुठंतरी थांबायला हवं.
* * * * * * *
"चला. आपण निघूया. गार्गी घरी वाट पाहत असेल. निघायला हवं."
"एकंदरीत तुम्ही उत्तर द्यायचंच नाही, असं ठरवलेलं दिसतंय. मी यातच तुमचा नकार समजावा का?"
"हो!" मोठ्या निग्रहाने तिने उत्तर दिले. "तसं समजा. पण यापुढे मला तुमच्यासोबत तुमच्या वाटेने चालणे शक्य नाही. ही माझी एकटीची वाट आहे. मलाच चालायला हवी. तुमच्याकडून मी सोबतीची अपेक्षा ठेवू शकत नाही. हवं तर या तापलेल्या वाटेवर तुम्ही सावलीसारखे भेटलात, असं समजा. माफ करा, पण आता मला पुढे निघायला हवं."
"हं...!" त्याने एक सुस्कारा सोडला.
"तुम्ही कधी विचारलं नाही आणि मीही कधी सांगितलं नाही. पण आता मी तुम्हाला अंधारात ठेवू शकत नाही. तसं केलं तर ती माझीच प्रतारणा ठरेल. गार्गीचे बाबा कसे गेले माहितेय?"
"नाही. पण ते जाणून घेण्याची मला आवश्यकता वाटत नाही."
"तुम्हाला नाही, पण मला आवश्यकता वाटतेय म्हणून सांगते..." क्षणभर थांबून सगळे अवसान गोळा करत ती म्हणाली, "एडस्!"
"काय...?" जवळजवळ तो किंचाळलाच.
"हो!"
काळ जागेवरच गोठून गेलाय कि काय? असे त्याला झाले. तो तिच्याकडे पाहतच राहिला. त्या एका शब्दाने तो पार गारठून गेला होता. आजपर्यंत त्याने हा शब्द कितीतरी वेळा ऐकला होता... उच्चारला होता. पण हा भयंकर राक्षस आपल्याच उंबरठ्यावर येऊन बसला असेल, याची त्याला पहिल्यांदा जाणीव झाली. अंगावरून कुणी संपूर्ण कातडी ओरबाडून काढली कि काय? असे त्याला वाटू लागले. डोके सुन्न झाले. थोडावेळ अशाच बधीरपणात गेल्यावर नाही नाही ते विचार त्याच्या डोक्यात थैमान घालू लागले. पण तेवढ्यात अंधारातूनही प्रकाशाची तिरीप दिसावी, तसा त्याला आशेचा किरण दिसला. तो काहीसा चाचरत म्हणाला.
"पण... म्हणून... तु म्हा ला? आपण हवी तर तुमची टेस्ट करून घेऊ."
"त्याची आवश्यकता नाही. गार्गीचे बाबा गेले. जाताना खूप काही ठेवून गेले. गार्गी आहे... त्यांच्या आठवणी आहेत. कदाचित त्याचा आजारही असेल. मला तो कुणालाही द्यायचा नाही. स्वार्थी समजा हवं तर... पण हे ओझं मलाच पेलावं लागेल."
तिने हात जोडले... आणि ती उठून चालू लागली. तो तिच्या पाठमोर्या शरीराकडे पाहतच राहिला. कुठेतरी एक टिटवी त्याच्या काळजाला घरं पाडत ओरडत गेली. त्याच्या डोळ्यांतून ओघळलेला आसवाचा थेंब गालावर येऊनही तो पुसण्याचेही त्याला भान उरले नव्हते...!
(समाप्त)
-- श्री नंदकिशोर गायकवाड.
